Evrim Kitaplığı: Önemli Kitaplar Listesi

Damla’nın evrim kitapları tavsiyesi isteğine pek fazla yanıt gelmedi. Hele benim bloğuma hiç yanıt gelmedi, okunmuyor muyum ne?

Bu cevapsızlığın birkaç nedeni var. Birincisi evrimsel biyolojiyle uğraşanlar bu konuda yazılmış popüler kitapları pek okumuyorlar, bu bütün meslekler için geçerli olsa gerek. Okusalar da hangi birini okuyacaklar, bir aşamadan sonra gerçekten baş edilmez bir hale geliyor. Örneğin bu yazı için saydım, Türkçeye yirmiye yakın Darwin biyografisi çevrilmiş. Elbette hepimiz öğrenciliğimizde bu tür kitaplar okuduk ama bizim okuduklarımızın çoğu tedavülden kalkmış gibi görünüyor. Bir diğer neden de evrimsel biyoloji konusunda hem genel okuyucuya hem de bu işin ilmini yapanlara hitap edebilecek kitaplarının pek azının Türkçeye çevirilmiş olması. Kendi nedenlerimi herkese genelledim, itiraz hakkınız saklı.

Katıldığım evrim etkinliklerinde dinleyicilerden sık sık ne okumalıyım, sorusu geliyor ve yukarıda saydığım nedenlerle bugüne kadar pek azına tatmin edici yanıt verebildim. Hepsinden bir kez daha özür diliyorum. Zaman zaman bu soruna kesin çözüm bulmak için Evrim Kitaplığı yapalım serzenişlerinde bulunduysam da bunları serzenişin ötesine taşımayı başaramadım. Bugüne kadar diye umuyorum.

Aşağıdaki kitapları seçerken temel biyoloji bilgisine sahip, evrime inanıyor muyum yoksa inanmıyor muyum sorunsalını aşmış genel okuyucuyu göz önünde bulundurdum. Yakın zamanda çıkmış tedarik edilebilecek kitaplardan seçmeye çalıştım. Bu listenin temel amacı okura olabildiğince geniş bir bakış açısı kazandıracak bir çeşitliliği sağlamak. Kitapların çoğunun yazarı, tanınmış evrimsel biyologlar böylece okumamış olduğum bir kısım kitabı listeye ekleme riskini daha kolay alabildim. Çevirilerin niteliği konusuna şimdilik girmiyorum. Bu kitapların her birini zaman içinde ayrı ayrı incelemeyi planlıyorum.

Evrimsel biyolojinin önemli isimlerinin Türkçeye çevrilmiş kitapları şöyle:


Biyoloji Budur – Ernst Mayr

Ernst Mayr geçtiğimiz yüzyılın en büyük evrimsel biyologlarından biriydi. Aynı zamanda biyoloji felsefecisi ve tarihçisiydi. Mayr, modern sentez dediğimiz Ortodoks Darwinciliğin de mimarlarından, aynı zamanda biyolojik tür tanımını yapan kişi. Kendisi için kullanılan yirminci yüzyılın Darwin’i benzetmesi bence de çok yerinde. Ancak Mayr’ın evrimsel biyolojinin pek çok tartışmasına taraf olduğu ve dışarıdan bakmadığını belirtmek gerekir. Yine de Stephen Jay Gould’un da dediği gibi Mayr bir kitap yazdığında görmezden gelmek olmaz. Mayr’ın onlarca kitabından Türkçeye çevrilmiş olan bir tek bu var, o yüzden mutlaka bulunmalı, okunmalı.

Künye
Biyoloji Budur – Canlı Dünyanın Bilimi

Özgün adı: This is Biology – The Science of the Living World, 1997
Yazar: Ernst Mayr
Çeviri: Afife İZBIRAK
Yayıncı: TÜBİTAK Yayınları-Popüler Bilim Kitapları, 2008
ISBN:9754034813

Üçlü Sarmal – Richard Lewontin

Yaşayan en önemli evrimsel biyologlardan olan Richard Lewontin, bilimsel tartışmaların ideolojik geri planını görme ve sergileme konusunda da son derece yetkin. Diyalektik biyolog Lewontin, Stephen Jay Gould’la birlikte ülkemizde haddinden fazla serpilmiş Dawkinsciliğe karşı birebir. Kitabın çevirisi Ergi Deniz Özsoy tarafından yapıldığından sorunsuz. Şevkle tavsiye ediyorum, okuyun.

Künye
Üçlü Sarmal – Gen, organizma ve çevre

Özgün adı: The Triple Helix-Gene, Organism, and Enviroment, 1998
Yazar: Richard Lewontin
Çeviri: Ergi Deniz Özsoy
Yayıncı: TÜBİTAK Yayınları – Popüler Bilim Kitapları, 2007
ISBN: 9754034103

Pandanın Başparmağı – Stephen Jay Gould

Öncelikle bu kitabın künyesinde olduğumu belirtmeliyim. Ancak Darwin ve Sonrası’nı seven bunu da sevecektir. Darwin ve Sonrası’nı bulamıyorsunuz da hiç üzülmeyin, bunu okuyun.

Bu kitaba dair  değerlendirmemi artık şuradan okuyabilirsiniz.

Künye
Pandanın Başparmağı – Doğa Tarihi Üzerine Düşünceler
Özgün adı:
Panda’s Thumb: More Reflections in Natural History, 1980
Yazar: Stephen Jay Gould
Çeviri: Ülkün Tansel
Yayıncı: Versus Kitap Yayınları, 2010
ISBN: 6055691257

Doğanın Gizli Bahçesi – Edward O. Wilson

Künye:
Doğanın Gizli Bahçesi
Özgün adı:
In Search of Nature, 1996
Yazar: Edward O. Wilson
Çeviri: Aslı Biçen
Yayıncı: TÜBİTAK Yayınları – Popüler Bilim Kitapları, 2008
ISBN: 9754032017

Biyoloji Felsefesi – Elliott Sober

Kitaba dair bir inceleme Evrim Çalışkanları’nda mevcut.

Künye:
Biyoloji Felsefesi

Özgün adı:
Philosophy of Biology, 1993
Yazar: Elliott Sober
Çeviri: Ayhan Sol, Can Yağız, Daria Sugorakova, Eda Keskin, Gökhan Akbay, Mehmet Elgin, Orhan Aslan, Şahabettin Yalçın, Zümrüt Alpınar
Yayıncı: İmge Kitabevi, 2009
ISBN: 9789755336275

Ortakyaşam Gezegeni Evrime Yeni Bir Bakış – Lynn Margulis

Lynn Margulis ve endosimbiyotik kuram yine bu konuyla ilgili benim bildiğim başka bir kitap Türkçeye çevrilmiş değil.

Künye
Ortakyaşam Gezegeni Evrime Yeni Bir Bakış

Özgün adı: Symbiotic Planet: A New Look At Evolution, 1999
Yazar: Lynn Margulis
Çeviri: Ela Uluhan
Yayıncı: Varlık Yayınları, 2001
ISBN: 9789754342229

İnsanın Kökeni – Richard Leakey

Künye
İnsanın Kökeni
Özgün adı:
?
Yazar: Richard Leakey
Çeviri: Sinem Gül
Yayıncı: Varlık Yayınları, 1998
ISBN: 9789754341931

Evrim Kuramı – John Maynard Smith

Künye
Evrim Kuramı
Özgün adı:
The Theory of Evolution, 1993
Yazar: John Maynard Smith
Çeviri: Hüsen Portakal
Yayıncı: Evrim Yayınevi, 2002
ISBN: 9755031111

Aşağıdakiler yeni yayınlanmış, iyi olduklarını tahmin ettiğim kitaplar okuyunca daha ayrıntılı bir değerlendirmesini yapacağım, şimdilik  bunlardan da haberiniz olsun diye listeye ekliyorum.

Yeryüzündeki En Büyük Gösteri – Richard Dawkins

Bir grup Evrim Çalışkanı’nın çevirdiği Richard Dawkins’in evrimin kanıtlarını sergilediği son kitabı.

Kitabın çevirmenlerinden biri olan Biyolokum’un kitapla ilgili düşünceleri şurada.

Künye
Yeryüzündeki En Büyük Gösteri

Özgün adı: The Greatest Show on Earth: The Evidence for Evolution, 2009
Yazar: Richard Dawkins
Çeviri: İstem Fer, Kahraman İpekdal, B. Duygu Özpolat, Uygar Polat
Yayıncı: Kuzey Yayınları, 2010
ISBN: 9789944315296

Darwin Sizi Seviyor – George Levine

Bu kitapla ilgili iki değerlendirme gözüme ilişti, biri Ahmet İnsel‘den diğeri Hasan Rua‘dan, bir okuyum ben de yazacağım bir değerlendirme…

Künye
Darwin Sizi Seviyor
Doğal Seçilim ve Dünyanın Yeniden Büyülenmesi
Özgün adı: Darwin Loves You – Naturel Selection and the Re-enchantment of the World, 2006
Yazar: George Levine
Çeviri: Erkal Ünal
Yayıncı: Metis Yayınları, 2009
ISBN: 9789753426930

Evrim Kuramı Üzerine Sorular – Charles Devillers, Henri Tintant

Bu kitap da okunacak-değerlendirilecekler listemin üst sıralarında, ilk intibia olarak umut vaadedici olduğunu söyleyebilirim ama bir okuyalım bakalım.

Künye
Evrim Kuramı Üzerine Sorular

Özgün adı: Questions sur la théorie de l’évolution
Yazar: Charles Devillers, Henri Tintant
Çeviri: İsmail Yerguz
Yayıncı: İletişim Yayınevi, 2009
ISBN: 9789750506727

Bu son iki kitabı değindikleri konuların ilginçliği ve bu konulardaki  tek kitap olmaları nedeniyle seçtim.

Yaşamın Kökenine Dair Yedi İpucu – A. G. Cairns-Smith

Aslında bu kitabın zamanı epey bir geçti. Yine Sarmal Yayınları’ndan çıkan yıllar önceki baskının dizgisi tam bir felaketi ancak bu onu defalarca okumama engel olmamıştı. Umarız yeni baskıda bu hatalar giderilmiştir. Dawkins’in Kör Saatçi’de bahsettiği kil moleküllerinden yaşamın kökeni tezinin yer aldığı kitap bu. Artık kimse Cairns-Smith’in iddia ettiği şekilde bir yaşamın kökeni tasavvur etmese de. Ülkemizde gereğinin çok çok üstünde prim verilen Millerci yaşamın kökeni tezlerine bir antidot olması açısından, daha iyisi çıkana kadar bu konuda benim bulabildiğim tek kitap bu. Not: Benim yıllar önce okuduğumun Feryal Halatçı çevirisi olduğunu eklemeliyim.

Künye
Yaşamın Kökenine Dair Yedi İpucu

Özgün adı: Seven Clues To The Origin Of Life, 1985
Yazar: A. G. Cairns-Smith
Çeviri: Kahraman Türel
Yayıncı: Sarmal Yayınevi, 2010
ISBN: 9786053710288z

Seks Neden Keyiflidir? –  Jared Diamond

Tüfek Mikrop ve Çelik’in yazarından insanda eşeysellik üzerine bir kitap.

Künye
Seks Neden Keyiflidir? – İnsanın Cinsel Evrimi
Özgün adı: Why Sex is Fun – The Evolution of Human Sexuality
Yazar: Jared Diamond
Çeviri: Sinem Gül
Yayıncı: Varlık Yayınları
ISBN: 978975434194X

Şimdilik bu kadar, doğrusu benim için oldukça uğraştırıcı bir post oldu . Elbette daha pek çok evrim kitabı var bunlar benim listelediklerim, içinde okumanızı tavsiye ettiklerim var, henüz okumadığım ama  şu da önemli birinin kitabı, bundan da haberiniz olsun dediklerim var. Kısaca bunca evrim kitabı arasında bu listenin işinizi kolaylaştıracağını umuyorum,  kendiniz gidin, bulun, inceleyin, kararınızı verin. Şüpheci Melek’in de bir kitap listesi var, onu da görün.

Evrim Kitaplığı: Önemli Kitaplar Listesi” üzerine 7 yorum

  1. çok fazla tavsiye gelmemesinin nedeni, sizin örnek olarak yukarıda verdiğiniz kitapların bazılarının (sadece bazılarının ama) ciddi biyoloji bilgisi gerektirmesi, neredeyse bilimsel ve teknik bir dille yazılmış olması ve dolayısıyla okuyuculara tırnak içinde sıkıcı gelen kitaplar olması olabilir mi acaba?

    Örneğin Gould’dan bir kitap almışsınız, ama kanaatimce daha popüler ve ilgi çekebilecek bir kitabı ile başlanabilirdi.

    Yine, NTV Yayınları’ndan son zamanlarda çıkan ve oldukça ilgi çeken “Sevişen Beyin” (Mating Mind) iyi bir tercih olamaz mıydı mesela?

    Hauser’in Moral Minds’ı bile -ki Türkçe’de var mı bilmiyorum- bence iş yapar…

    Başka örnekler de bulunabilir… Aklıma gelen diğer türlerden bazıları, insanlara sıcak gelecek ve hafiften konuya giriş yapmalarını sağlayacak biyografiler (Darwin’in egzotik yolculuğu, Wallace’ın şaşırtıcı hayatı gibi) veya Tübitak’ın daha eğlenceli dille yazılmış kitapları olabilir (çocuklar için olanları kastetmiyorum).

    bilmiyorum, ne dersiniz? Hem arada çaktırmadan bir sürü katkı da yapmış oldum listenize :)

    • Can, evrime giriş niteliğinde o kadar çok kitap var ki hangi birini tavsiye edeyim? Hem okumadan kitap tavsiye etmek pek doğru değil, öyle olunca da hangi birini okuyayım? En azından yazarına güvenebilecek kitaplardan seçmeye çalıştım ve elbette Türkçe’ye çevrilmiş olmaları da gerekiyor bu da seçenekleri oldukça sınırlıyor. Hauser’in kitabı Türkçede yok, Sevişen Beyin de ben bunu yazıyı yazarken henüz piyasada yoktu, doğrusu bilmiyorum nasıl bir kitap. En azından eş seçimi üzerine kitapların sayısının artması güzel. Gould’tan Pandanın Başparmağı’nı tavsiye ettim, onun zor bir kitap olduğuna katılmıyorum, Yaşamın Tüm Çeşitliliği ile karıştırmış olmayasın, o gerçekten biraz zorlayıcı ama Panda değil, bence. Zaten şu an Gould’un evrim üzerine yazdığı topu topu üç kitabın Türkçesi mevcut, diğeri de Darwin ve Sonrası o da piyasada yok. Tübitak kitapları içinden seçerken piyasada mevcut olup olmama durumlarını da gözetmeye çalıştım. Bulunamayacak kitabı tavsiye etmenin çok bir anlamı yok. Benim ki de evrimi biraz derinlemesine öğrenmek isteyenler için tavsiyeler olsun, bu seferlik… Çaktırmadan katkılar için teşekkürler.

  2. Aman sakın yanlış anlama, bu yaptığın son derece yararlı bir iş zaten, ona hiç kuşku yok. Bu posta -özellikle- kendi blogumda da link vereceğim, millet de bana okuyacak kitap sorup duruyordu.

    Ben yorumu yazarken o anda aklıma gelen kitapları sayıverdim, görüyorum ki sen daha özenli bir çalışma yapmışsın zaten ve bu çok sevindirici.

    Ama sanma ki önerilerim bitti. Benim okuduğum kitaplardan önerilerim olamaz mı mesela (Onlar da benim önerilerim olmuş olur yani, mantık olarak tabii :))

    http://neselibeyin.com'a beklerim, yakında yan menüde ya da “tavsiyeler” diye ayrı bir sayfa var orada, kendi linkini görürsen şaşırma :)

    (Not: Sevişen Beyin’i çevrilmeden yıllar önce okumuştum, muhteşemdi. Gould’un iki kitabı da pek sürükleyici değildir, zira iyi bir yazar deil, ama seçmem gerekse yaşamın çeşitliliğini seçerdim. Her ne kadar gould’un evrim anlayışının bazı yönlerini sakat bulsam da o kitabın daha derin bir kavrayış sağlayabileceğini düşündüğüm için..

    Sondan bir önceki not olarak, çok uzattım biliyorum ama, Darwin’in gezisini o kadar güzel anlatan kitaplar var ki, yemin ediyorum Cübbeli Ahmet Hoca okusa şurda evrimci kesilir başımıza. Yaklaşık 5 metre uzağımdaki kitaplığın derinliğinde iki üç tanesi duruyor, bi tanesi özellikle dikkate değer güzellikteydi, onun adını üşenmeyip kalktığım zaman şu yattığım yerden, öğrenir yazarım.

    Ve sonuncusu, şu dönemde Tübitak kitaplarına ağırlık vermek gerektiği konusunda ısrarcıyım, tek sebepten dolayı: Fiyat. Eskisi gibi bulunmama derdi çok kalmadı o kitapların, ben hep görüyorum kitapçılarda.

    Ama dersen ki Tüyap’a ne kaldı şurda, boşver onları, o zaman yüklen derim Dawkins’in bencil geninden Hitchens’ın bibliyografisine, oradan da yavaştan Bertrand Russell’ın makale seçkilerine.. Ne güzel olur be!

    Her neyse, size doyum olmaz, bne gideyim artık, daha yolumuz var hem…

    • Dediğini yapmışsın gerçekten, link için teşekkürler. Önümüzdeki günlerde, aylarda, bu kitap tavsiyesi olayını geliştirmeyi planlıyorum, bakalım yavaş yavaş… Bahsettiğin Darwin kitaplarının adlarını bekliyorum. Onları bilemem de şu an üzerinde çalıştığım bir Darwin biyografisi var, kitaba hayran kaldım resmen pek yakında bitirecem umarım pek yakında da yayınlanır. Çıkınca haber veririm :)

  3. Yanlış anlar mıyım hiç, anlamam, anlamam :) Ama Gould’un yazarlığı konusunda sana katılamayacağım, bence kendisi biraz fazla iyi bile :) Bunu insan evladı okuyacak, başka bir dile çevirmeye çalışacak diye hiç düşünmemiş yazarken, rahmetli.

Bir Cevap Yazın

Please log in using one of these methods to post your comment:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.